EvoThink – Tư Duy Tiến Hóa #2: Lông Vũ và Mắt Xích Thiếu Ảo Diệu

I. TIẾN HÓA (CÁI MÃ) CHIM

Có tiến hóa không?   1

Một số hóa thạch đại diện 1

Hổ phách 2

Di tích hóa thạch 2

Vì sao tiến hóa? 3

Làm sao tiến hóa? 4

Mõm 4

Răng 4

Chi trước 4

Chi sau 5

Đuôi 5

Lông vũ 5

Thảo luận 6

II. MẮT XÍCH THIẾU 6

Câu hỏi chống tiến hóa hợp lý 6

MINI GAME! 6

Trả lời câu hỏi chống tiến hóa hợp lý

Nghịch lý bà nội “sinh sau đẻ muộn” 7

Tại sao bong bóng sống cùng máy bay tàng hình? 7

Sinh vật chuyển tiếp ở đâu? 8

Vụ lừa đảo Archaeoraptor 9

III. TÓM TẮT & KẾT 10

THAM KHẢO VÀ TRÍCH DẪN 11

***

Nghịch lý bà nội “sinh sau đẻ muộn”

Tại sao bong bóng sống cùng máy bay tàng hình?

Nghịch lý bà nội “sinh sau đẻ muộn”

Câu trả lời là: mẫu vật đại diện cho khủng long khác chim chúng ta tìm được trẻ hơn khủng long giống chim, chứ không phải khủng long khác chim xuất hiện sau. Hãy ngẫm câu đó một lát, hy vọng bạn cũng có khoảnh khắc “Eureka!” như tôi.

 

Nếu bạn đã đọc bài về cây tiến hóa, chúng ta chỉ cần đặt chúng lên cây phân loại dựa trên các đặc điểm hình thái ngoài lông vũ và điều chỉnh độ dài nhánh cây theo tuổi của mẫu vật thì mọi thứ sẽ rất rõ ràng.

 

Còn nhớ, nhóm ở nhánh ngoài có nghĩa là đã tách ra sớm. Một loài được chọn đại diện nhánh có thể có hình dạng giống tổ tiên chung, có thể không, có thể xuất hiện rất sớm hoặc rất trễ. Cá hiện đại, vượn ngày nay không phải tổ tiên trực tiếp của con người, nhưng chúng mang một số đặc điểm của tổ tiên chung mà ta có thể lần theo. Một người Anh sinh năm 2000 vẫn có thể có cùng tổ tiên với một người Úc sinh năm 1900, điều đó không có nghĩa người Anh ấy sinh ra người Úc kia (không thể nào), mà là người Anh ấy là đại diện mới của nhóm người Anh, một phần trong số đó vài thế kỷ trước đã đến Úc.
Trong biểu đồ dưới ta thấy, bản thân loài hà mã ngày nay không thể là tổ tiên của cá voi vì chúng xuất hiện quá trễ (hóa thạch cổ nhất mới có 16 triệu năm, vẽ lệch ở đây để đơn giản). Tuy nhiên vì ta biết chắc chúng có họ hàng với cá voi thông qua xét nghiệm ADN (Di truyền là bạn thân nhất của tiến hóa ^^), ta biết nhánh tiến hóa dẫn tới chúng, nhóm đã trở thành tổ tiên của chúng lại chia tay với nhóm đã trở thành tổ tiên của cá voi cách đó rất lâu rồi. Vì chúng vẫn dành thời gian trên cạn, nên có thể chúng còn giữ nhiều đặc điểm của tổ tiên chung trên cạn của hai nhóm, và chúng ta có thể nghiên cứu theo hướng đó. Vậy, thời gian xuất hiện của loài đại diện khác thời gian xuất hiện của nhánh.
whale evolution tree.jpg

 

Rồi, quăng đám khủng long lên mâm:
Dĩ nhiên bản thân Sinornithosaurus khó lòng là tổ tiên của chim vì nó xuất hiện trễ quá, nhưng những đặc điểm hình thái của nó rất có thể là thừa hưởng từ các đặc điểm mà nhánh của nó có chung với nhánh đã tạo ra chim. Từ chúng, ta có thể hình dung ra được chim dã tiến hóa như thế nào.

 

Nghịch lý bà nội tạm ổn, nhưng còn một “vấn đề”: Ở các trầm tích cuối Kỷ Jura và Đầu Kỷ Phấn Trắng, ta vẫn thấy các hóa thạch như Sinosauropteryx, Caudipteryx, và Protoarchaeopteryx. Cuối Kỷ Phấn Trắng ta vẫn còn thấy Rahonavis, một con khủng long có các đặc điểm của chim nhưng cùng lúc đó ta cũng tìm thấy chim cổ như Iberomesornis (con chim sẻ có răng ghê ghê hồi nãy) v.v… điều đó có nghĩa là chim khủng và khủng chim sống cùng nhau! Tại sao vậy, chẳng phải lũ chim khủng tiến hóa bay giỏi hơn sao? Sao chúng không thay thế hoàn toàn lũ khủng chim?

 

Tại sao thuyền thúng sống cùng mẫu hạm? Bong bóng sống cùng máy bay tàng hình?

Quang cảnh và sinh vật đại Trung Sinh
Caudipteryx (1), Sinosauropteryx (2), Psittacosaurus (3, khủng long có mỏ cứng); Sinornithosaurus (4), Pterosaurs (5, thằn lằn bay bằng màng da). Birds: Confuciusornis (6), Changchengornis (7), Liaxiornis (8, chim nhỏ có răng). Thú có vú: Zhangheotherium (9, một con thú vó vú cổ).

 

niche

Để hiểu điều này ta cần xét khái niệm niche (ngách) trong tiến hóa. Tôi hiểu niche như là một phân khúc thị trường, một góc nhỏ trong chợ – là nơi bạn có thể khai thác theo một cách riêng biệt để kiếm sống. Săn mồi ban ngày, bay cao bay xa là một niche chim có mặt, ban đêm, dùng radar là một niche cho dơi, bay là đà trên nước thì cũng là một niche có côn trùng … niche bao gồm tất cả những gì liên quan đến hệ sinh thái xung quanh sinh vật – nó ăn gì, xài tài nguyên gì, con gì ăn nó, những khả năng của nó v.v. Hễ có một niche mở ra thì chọn lọc tự nhiên sẽ ưu ái những sinh vật có những biến dị phù hợp với niche đó. VD, vào Thế Tân Thủy, các loài bò sát biển hung dữ đã biến mất, niche thợ săn biển bỏ trống, vì thế những con thú có vú bơi giỏi hơn sẽ kiếm được nhiều thức ăn và được thưởng thay vì bị làm thịt như trước – đó là cơ sở hình thành cá voi.

 

Ý tưởng này làm ta dễ hiểu việc vượn còn sống trong khi bạn cùng thời của chúng ta, người Neanderthals (Homo sapiens neanderthalensis), rõ ràng thông minh hơn nhiều lại tuyệt chủng. Vượn thì ở trong rừng, bẻ cây, hái trái, ta đi săn ở vùng savan, niche sông không phạm niche giếng; nhưng sự di cư của chúng ta ra khỏi châu Phi đến vùng của Neanderthals lại làm hai bên thành đối thủ trực tiếp. Một niche không thể có hai cọp (dù có thể có nhiều cáo, chồn ^^) – dù họ không thể cạnh tranh nổi hay do Homo sapiens sapiens chủ động tiêu diệt, những khác biệt của họ đã không giúp được họ. Cũng như lúc bạn chơi game và đi một bước gì đấy giúp bạn có thể đi tiếp được vài chặng nữa, thậm chí “ăn” điểm, thăng cấp và nạp thêm vũ khí rào rào, nhưng sau đó bạn đi vào ngõ cụt và nhận ra mình đã chết từ lúc bắt đầu đi đường ấy thay vì đi tiếp đường cũ và xài đồ có sẵn – tiến hóa không hứa trước gì cả.

 

Cũng vậy, các khủng chim sẽ ở trong các niche như là kẻ săn mồi rượt đuổi, kẻ săn mồi núp lùm và chồm, kẻ săn mồi từ trên cây bay xuống chụp v.v., không cạnh tranh trực tiếp với kẻ săn mồi từ trên cao như chim khủng đã biết bay, vì thế chúng có thể cùng tồn tại. Thực ra, sự cùng tồn tại của các loài khủng long với đủ kiểu lông khác nhau chứng minh lập luận “cánh 10/10 hoặc không gì cả” của người chống tiến hóa là không có cơ sở. Các dạng trung gian này đủ hữu ích với chủ nhân của chúng, vậy là đủ.

 

6 Comments

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s